شمس الدين حافظ

63

ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى )

دل و دينم شد . . . اين مطلع غزل حافظ از نظر وزن و رديف و مضمون - مانند بيتهاى ديگر اين غزل - مانند بيتهاى ديگر اين غزل - مانند سعدى است بخصوص اينكه قافيهء مصراع اول مطلع غزل سعدى : « ملامت » ؛ و قافيهء مصراع دوم آن « سلامت » بوده كه خواجه نيز عينا در مطلع غزل خود به همين ترتيب آورده است . ما ، متن صحيح اين بيت را از كتاب غزليات سعدى ( ص 27 ) به اهتمام جناب آقاى محمد على فروغى - بروخيم ، طهران ، شهريور 1318 [ ه‍ . ش . ] ، در اينجا نقل مىنمائيم : « عشق ورزيدم و عقلم بملامت برخاست * كآنكه عاشق شد ازو حكم سلامت برخاست . » الف - هر دو قافيهء مطلع غزلى از سعدى عينا در مطلع غزل حافظ ( كه در متن ملاحظه مىفرمائيد ) تكرار شده است . ب - اين بيت حافظ داراى انسجام ، و مصراع اول با مصراع دوم داراى پيوستگى مضمون است ، و بر مطلع غزل سعدى كه در ذيل مىآوريم رجحان دارد : ج - « عشق ورزيدم و عقلم به ملامت برخاست - هر كه عاشق شد از او حكم سلامت برخاست . - سعدى ، ص 107 آينهء حافظ و حافظ آينه ، محمد رضا تاج‌دينى ، انتشاراتى پاژنگ ( تهران ) 1368 » . حافظ قزوينى : « كآتش از خرقهء سالوس و كرامت برخاست » . در تمام نسخ معتبر ، در مصرع اول « خرقه » آمده و در مصرع دوم « خرمن » . ( سالوس و كرامت . . . ! نيز كه در حافظ قزوينى ضبط است صحيح نمىباشد ) : « . . . در مصراع دوم ، بيت هفتم : « سالوس كرامت » بر « سالوس و كرامت » مرجح است ، زيرا مقصود شاعر كرامتى است كه از سالوس سرچشمه مىگيرد ، نه كرامت حقيقى . » استاد عبد العلى اديب برومند - ص 91 غزليات حافظ .